Kuru Yük Gemileri

Kuru Yük Gemileri sıvı olmayan yükleri taşır. Muhtemel yükler arasında konteynerler, genel yük, ahşap, taşıtlar, yine tahıl gibi kuru dökme yükler, kamyonlar, vb. bulunur.

Dökme Yük Taşıyan Gemiler

Bu gemiler kuru (tahıllar, gübreler, fosfatlar ve cevherler) veya yaş (kimyasallar, portakal suyu, rafine petrol ürünleri) dökme yükler taşır. Kuru dökme yük türleri IMSBC rehberinde sınıflandırılmıştır. Ayrıca tanker görevi görebilen dökme yük taşıyan gemiler de vardır; bu gemilere Cevher/Dökme/Petrol (OBO) taşıyıcı gemiler adı verilir ve safra tanlarında sıvı yükler veya merkez ambarlarda kuru dökme yük taşınabilmektedir.

Dökme halde yükleri taşımak amacıyla tasarlanmış gemilere dökme yük taşıyan gemiler adı verilir. Dökme yük gemileri 6 büyüklük kategorisine ayrılabilir:

1.Handysize

Handysize gemilerin taşıma kapasitesi azami 39,999 dwt kadardır. Bu gemiler ağırlıklı olarak küçük dökme yükleri taşımakla uğraşmaktadır. Bu gemiler gittikçe artan oranlarda bölgesel ticaret rotaları kapsamında çalışmaktadır. Handysize gemiler uzunluk ve su çekimi kısıtlamaları olan küçük limanlar için idealdirler. Geminin yük donanımı, yük yükleme ve tahliyesine yönelik altyapı eksikliği bulunan iimanlarda hizmet verebilmelerine imkân tanır. Handysize gemiler ağırlıklı olarak Japonya, Güney Kore, Çin, Vietnam, Hindistan ve Filipinler’deki tersanelerde inşa edilirler. Ayrıca birtakım başka ülkeler de küçük dökme yük gemileri inşa edecek uzmanlık ve kapasiteye de sahiptir. Günümüzde inşa edilen en yayın handysize gemiler 10 m (33ft) su çekimi ile 32,000 DWT ebadındadır. Bu gemilerde yük elleçleme için dört adet güverte üstü vinci ile beş adet yük ambarı bulunur. Bazı handysize gemiler ayrıca güvertede ahşap kütüklerin kolay yüklenmesine yönelik puntellerle donatılmıştır.

2.Handymax/Supramax

Handymax ve Supramax 60,000 dwt altı kapasiteye sahip dökme yük gemileridir. Bir Handymax gemisinin kapasitesi genellikle 35,000 ile 50,000 DWT arasındayken Supramax gemiler 50,000 ila 60,000 DWT ile kısmen daha büyük ebatlıdırlar. Modern handymax tasarımlar ebat olarak genellikle 52,000-58,000 DWT’dirler. Bu dökme yük gemileri boy ve su çekimi kısıtlamalarına sahip küçük limanlar veya yük aktarma altyapısına sahip olmayanlar limanlar için idealdir. Sonuç olarak Handymax ve Supramax dökme yük gemileri 10,000 DWT üstü dökme yük gemilerinin çoğunluğunu temsil eder. Bu dökme yük gemileri ağırlıklı olarak demir cevheri, kömür, çimento, bitirimli çelik, gübre ve tahıl gibi kuru yük taşımak için kullanılmasına rağmen bu kategori zaman zaman küçük ebatlı petrol tankerlerini tanımlamak için de kullanılmaktadır.

Handysize gemilerin yanı sıra günümüzde Handymax ve Supramax gemiler de operasyonda olan en küçük dökme yük gemileri arasında sayılmaktadır. Bir handymax gemi 5 yük ambarı ve 30 metrik ton kaldırma kapasitesine sahip 4 vinç ile tipik olarak 150-200 m (490-655ft) uzunluğundadır. Bu gemiler güverte üstü vinçlerle donatıldıklarından daha az gelişmiş limanlara yük taşımak için en iyi seçeneği sunmaktadırlar. Bu dökme yük gemileri küçük hacimli kuru yük nakliyesinde kullanılırlar ve hatta farklı ambarlarda farklı yük çeşitlerinin taşınmasına da imkân tanırlar.

Handymax kategorisinde Supramax gemiler Panamax gemilerin sahip oldukları daha fazla yük taşıma kapasitesine ve gemide yük elleçleme esnekliğine sahip olmaları nedeniyle mal göndericilerinden yoğun talep görmektedirler. Bu gemilerin uygun ebadı dünya çapındaki daha fazla liman ve terminalde ticaret yapılabilmesine imkân tanır. Tahminlere göre Supramax kategorisi bugün inşa edilen handymax gemilerin %90’ından fazlasını teşkil etmektedir. Handymax gemiler başta Japonya, Güney Kore ve Çin olmak üzere ağırlıklı olarak Asya’da yerleşik tersanelerde inşa edilmektedir.

3.Panamax

Panamax gemilerin taşıma kapasitesi 60,000-79,999 dwt aralığındadır. Bu gemiler kömür, demir cevheri, tahıllar ile daha az oranda da olsa çelik ürünleri, çimento ve gübreler gibi küçük dökme yükler taşır. Panamax gemiler Panama Kanalında geçebilmektedirler ve bu sayede farklı ticaret rotalarına erişim açısından daha çok yönlüdürler. Çoğu Panamax ve Post-Panamax gemiler donanımsızdır ve bu nedenle kıyıda konuşlanmış yük elleçleme ekipmanları bu gemilere hizmet vermelidir. Ancak, ticaret esnekliğini artıran ve yükleme ile tahliye imkânları açısından yetersiz altyapıya sahip limanlarda çalışmaya imkân tanıyan gemi üstü vinçlerle donatılmış az sayıda gemi de bulunmaktadır.

Panamax gemiler Panama Kanalından geçebilmektedirler ve bu sayede farklı ticaret rotalarına erişim açısından daha çok yönlüdürler. Çoğu Panamax ve Post-Panamax gemiler donanımsızdır ve bu nedenle kıyıda konuşlanmış yük elleçleme ekipmanları bu gemilere hizmet vermelidir. Ancak, ticaret esnekliğini artıran ve yükleme ile tahliye imkânları açısından yetersiz altyapıya sahip limanlarda çalışmaya imkân tanıyan gemi üstü vinçlerle donatılmış az sayıda gemi de bulunmaktadır.

4.Post-Panamax

Post-Panamax gemilerin taşıma kapasitesi 80,000 – 109,999 dwt aralığındadır. Bu gemiler standart Panamax gemilere kıyasla daha yüksek yük kapasitesiyle daha sığ su çekimi ve ene sahip olma eğilimindedir. Panama Kanalından transit geçemeseler de, bu gemiler özellikle su çekimi kısıtlı olan limanlardan yüksek kübik yüklerin yüklenmesi için tasarlanmışlardır.

5.Capesize

Capesize gemilerin taşıma kapasitesi 110,000-199,000 dwt aralığındadır. Yalnızca dünyadaki en uzun limanlar bu büyüklükteki gemileri barındırabilecek altyapıya sahiptir. Capesize gemiler ağırlıklı olarak demir cevheri veya kömür ile daha az oranda da olsa tahılları genellikle uzun mesafe rotalarda taşımak için kullanılırlar.

Capesize kategorisi büyük ebatlı dökme yük gemileri ile genellikle 150,000 dedveyt tonaj (DWT) üstü tankerlerden oluşur. Panamax ve Suezmax gemilere kıyasla hem su çekme büyüklüğü hem de DWT açısından çok daha büyüktürler ve bu nedenle de VLCC, ULCC ve dökme yük gemileri altında kategorize edilirler. Günümüzde çok büyük dökme yük gemilerine olan talebi karşılayabilmek amacıyla 400,000 DWT kadar DWT değerine sahip Capesize gemiler inşa edilmektedir.

Capesize gemiler büyüklük olarak Panama Kanalından geçemeyecek kadar (özellikle su çekimleri) büyüktürler. Bu nedenle de Atlantik ve Pasifik okyanusları arasında seyir edebilmek için Cape Horn üzerinden transit geçiş yapmaları gerekir. Geçmişte Süveyş Kanalından da geçmeye elverişli olmayan bu gemilerin Hint Okyanusu ile Atlantik Okyanusu arasında seyir edebilmek için Cape of Good Hope üzerinden uzun bir rotayı dolanmaları gerekmekteydi. Fakat Süveyş Kanalının 2009 yılında 18 metreden (60 ft) 20 metreye (66 ft) derinleştirilmesiyle birçok capesize geminin kanalın geçişine imkân sağlanmıştır. Büyük boyutları ve derin su çekimleri nedeniyle bu capesize gemiler dünyadaki yalnızca derin su terminallerine sahip büyük limanlara hizmet vermeye uygundurlar. Sonuç itibariyle bu gemiler dünya çapında nispeten az sayıdaki limana hizmet verebilmektedir. Bu gemiler genellikle kömür, demir cevheri ve hammadde malların taşınmasında kullanılırlar. Bu nedenle de tanker yerine genellikle dökme yük gemisi olarak adlandırılırlar.

6.Büyük Demir Cevheri Gemileri (VLOC):

Capesize gemilerin alt kategorisine 200,000 DWT üstü büyük demir cevheri gemileri (VLOC) ve büyük dökme yük gemileri (VLBC) dâhildir. Bu gemiler ağırlıklı olarak demir cevheri taşımak için tasarlanmıştır. Tahminlere göre capesize dökme yük gemilerinin yükünün %93’ünü demir cevheri ve kömür oluşturmaktadır. Standart bir capesize gemi 175,000 DWT civarındayken dökme cevher nakliye firmalarının git gide artan taleplerini karşılayabilmek üzere son zamanlarda 400,000 DWT kadar veya daha üstü dökme yük gemileri de inşa edilmiştir.

Günümüzde dünyada büyük capesize gemileri için büyük bir talep vardır. 200,000 DWT’den büyük capesize dökme yük gemilerinin sipariş defteri son yıllarda yükseliştedir. Fakat dünyadaki limanlardan yalnızca birkaçı 200,000 DWT’den büyük gemileri kaldırabilecek altyapıya sahiptir, limana erişim capesize gemiler için büyük bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Bugün büyük capesize dökme yük gemilerinin çoğunluğu Avustralya-Çin ve Brezilya-Çin arası cevher nakliyesinde kullanılmaktadır.

Konteyner Gemileri

Konteyner gemilerinde yük konteynerler içinde taşınır. Bir konteyner genellikle 20 veya 40 feet uzunluğunda ve 8 feet genişliğindedir. Bu gemiler geniş ambar ağızlarıyla çift gövdelidir. Konteynerler hem güvertede hem de yük ambarında depolanabilmektedir. Bu yük ambarlarının bazıları konteynerlerin bağlanmasını gerektirmeyecek şekilde donatılmışlardır.

Güverteye yüklü konteynerler birbirine dönme kilitlerle bağlıdırlar ve buna ilaveten ilk üç kat çelik bağlamalar ile bağlanmıştır.

Bazı konteyner gemileri yük operasyonunu yürütebilmek amacıyla vinçlerle donatılmış olabilmektedir. Bu gemilere donanımlı konteyner gemileri adı verilir. Bir konteyner gemisinin kapasitesi TEU (20 feet konteyner adeti) terimi kullanılarak tanımlanır. Yeni nesil konteyner gemilerinin kapasitesi 14,000 TEU olup, hâlihazırda 18,000 TEU gemilerin siparişi verilmiştir.

Çok Amaçlı Gemiler

Çok amaçlı bir geminin ana işlev ve karakteristiklerine aşağıdakiler dâhildir:

  • Çok çeşitli yükler taşınır (örneğin konteynerler, genel yük, kuru dökme yük, ahşap, taşıtlar, ağır kalemler, vb.)
  • Yükün sığdırılabilmesi amacıyla yük ambarının düzeninin değiştirilmesinde dubalar kullanılır. Bu dubalar arka güverte veya gemi bölmesi olarak kullanılabilirler.

Çok amaçlı gemiler 4 kategoriye ayrılabilir:

  • Yük donanımlı/kaldırma donanımlı gemiler:avantajı, bu gemiler hiçbir vincinbulunmadığı liman ve bölgelerde de çalışabilmesidir;
  • Yük donanımı olmayan kıyıda konuşlanmış kaldırma donanımına bağımlı gemiler;
  • Kıyı ticareti gemileri:
    Daha az su çekimine sahiptirler;
  • Deniz-nehir gemileri: İç sulara girebilmek için aynı büyüklükteki diğer gemilere kıyasla daha az su hattı yüksekliğine sahiptirler; direkler alçaltılabilmekte ve ayrıca geminin köprü altında geçebilmesini sağlamak amacıyla kaptan köşkü yüksekliğe ayarlanabilmektedir.
Roll-On/Roll-Off Gemileri

Ro-Ro gemileri araba, kamyon, römork, tren gibi hareketli yüklerin taşınmasını kolaylaştırır. Yükleme ve tahliye işlemleri genellikle geminin kıç kısmında bulunan rampalar aracılığıyla gerçekleştirilir. Güvertelerin yükseklikleri genellikle ayarlanabilmektedir. Hareket etmelerini önlemek amacıyla yükler bağlamalar ile güverteye bağlanır. Con-Ro ve Ro-Pax gibi Ro-Ro gemilerinden türetilmiş farklı gemi türleri bulunmaktadır.

Con-Ro gemileri hareketli yükün yanı sıra konteyner de taşır. Ro- Pax gemiler ise vapur ve kısa seyahat gemileri gibi yolcu gemili bir Ro-Ro kombinasyonudur.

Frigorifik Gemiler

Soğutuculu gemi, ortam sıcaklığından genellikle daha düşük sıcaklıkta başka sıcaklıklarda taşıma gerektiren kolay bozulabilen yük taşımacılığı alanında uzmanlaşmış bir yük gemisidir. Bu gemilerin taşıdığı ürün gamına meyve, sebze, et, balık, süt ürünleri ile kimi zaman tıbbi malzemeler dâhildir. Günümüzde ürün taşımacılığı konteyner içinde taşımacılığa geçerek sandık (örneğin muz taşımacılığı) ve kutu gibi eski taşıma imkânlarının yerine geçmiş ve bu sayede elleçleme verimliliğini artırmıştır.

Soğutuculu konteynerlerde geminin elektrik sistemine takılması gereken dâhili bir soğutma sistemi bulunmaktadır (tabii ki daha büyük elektrik kapasitesi gerektirir). aşırı ısının tahliye edilmesi gerekli olduğundan yük ambarlarının havalandırılması son derece önemlidir.

Ayrıca, meyve taşımacılığı yapıldığında meyvenin olgunlaşma sürecini kontrol altına alabilmek amacıyla hava bileşimi de kontrol edilmelidir. Diğer gemi türlerine kıyasla frigorifik gemilerde

  • daha küçük ambar ağızları (uzunluk, genişlik ve yükseklik);
  • daha fazla güverte ve
  • kaldırma donanımı bulunmaktadır.
Ağır Yük Gemileri

Bu gemi türü aşırı büyük ve ağır nesneleri (“yüksek ve ağır”) ve aynı zamanda çok amaçlı gemilerin genellikle taşıyacağı yükleri de taşıyabilmektedir. Ağır yük gemileri 3 kategoriye ayrılabilir:

1.Yarı-batan:Bu tür gemiler güvertesine büyük yüzer nesnelerin (örneğin sondaj birimler, vb.) yüklenebilmesine imkân tanımak amacıyla batabilmektedir; yük yüklendikten sonra safra suyu pompalanarak atılır ve bu husus ağır yük gemisinin su çekimini değiştirdiği/yükü kaldırdığı ve denize açılabileceği anlamına gelir; yükün bağlanması ve sabitlenmesi son derece önemlidir;

2.Genellikle kendi yükleme donanımına sahip konvansiyonel ağır yük gemisi;

3.Dok gemileri.

Canlı Hayvan Gemisi

Canlı hayvan gemileri koyun, inek, keçi, deve ve benzeri canlı hayvanları taşır. Bu gemilerin ambarları ahır olarak kurulur ve bu nedenle de uygun bir havalandırma sistemine sahip olmalıdır. Bu gemilerin yalpama süresi hayvanların bacaklarını kırmalarını önlemek amacıyla daha uzundur.