Sıvı Yük Gemileri

Sıvı yük gemileri sıvı halde olan yükleri taşıyan gemilerdir.Muhtemel yüklere ham petrol, benzin gibi petrol ürünleri, nebati yağ, şarap, portakal suyu, asitler, kimyasal maddeler, ortam sıcaklığı ve atmosferik basınç altındaki gazlar ve benzerleri dâhildir. Bu tür yükler farklı tür sıvı yük gemilerinde taşınır.

Ham Petrol Gemisi

Ham petrol taşımacılığında uzmanlaşmış gemilerdir. Büyük ham petrol tankerleri 4 sınıfa ayrılır:

1. Ultra Büyük Ham Taşıyıcı (ULCC)

ULCC veya Ultra Büyük Ham Taşıyıcılar 320,000 ila 500,000 DWT aralığındaki ebatlarıyla dünyadaki en büyük nakliye gemileridir. Devasa büyüklükleri nedeniyle özel inşa edilmiş terminaller gerektirirler. Buna bağlı olarak da kendilerini barındırabilecek yeterlilikte tesislere sahip sınırlı sayıdaki limana hizmet edebilmektedirler. Bu gemiler ağırlıklı olarak Basra Körfezi’nden Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’ya çok uzun mesafe ham petrol nakliyesi için kullanılırlar. Ultra Büyük Ham Taşıyıcılar, standart 415 metre uzunluk, 64 metre genişlik ve 35 metre su çekimi boyutlarıyla dünyada üretilmekte olan en büyük deniz araçlarıdır.

2. Çok Büyük Ham Taşıyıcı (VLCC)

Çok Büyük Ham Taşıyıcıların ebatları 180,000 ila 320,000 DWT arasında değişmektedir. Bu gemiler Mısır’daki Süveyş Kanalından geçebilecek kapasitededir ve buna bağlı olarak yalnızca Kuzey Denizi, Akdeniz ve Batı Afrika çevresinde kullanılmaktadırlar. VLCC gemiler 470 metreye (1,540 ft) kadar uzunluğa, 60 metreye kadar (200 ft) ene ve 20 metreye kadar (66 ft) su çekimine sahip çok büyük gemilerdir. Fakat bu gemilerin standart boyutları 300 ila 330 metre uzunluk, 58 metre genişlik ve 31 metre derinlik aralığındadır. Terminaldeki kullanım esneklikleri ve belirli derinlik sınırlamalarına sahip limanlarda çalışabilmeleriyle tanınırlar.

3.Suezmax

Adını ünlü Süveyş Kanalından alan Suezmax gemiler 120,000 ila 200,000 arası dedveyt tonaja (DWT) sahip orta ila büyük ebatlı gemilerdir. Bu gemiler Süveyş’in kısıtlamalarına uygunluk sağlayan ve yüklü bir şekilde kanaldan transit geçiş yapabilecek kapasiteye sahip en büyük deniz araçlarıdır. 1967 yılı öncesinde suezmax gemilerin ebadı 80,000 DWT ile sınırlandırılmış olmasına rağmen 1975’te azami 150,000 DWT’ye yükseltilmiştir. Süveyş Kanalının 2009’da 18 metreden (60 ft) 20,1 metreye (66 ft) daha da derinleştirilmesi sonrasında 200,000 DWT ve hatta daha büyük suezmax gemiler kanaldan kolayca geçebilmeye başlamıştır. Kanalının su çekiminin 21,3 metreye (70 ft) derinleştirilmesine dair ileriye dönük planlar suezmax gemilerin spesifikasyonlarının önümüzdeki yıllarda yeniden tanımlanmasına yol açabilecektir.

4.Aframax

Aframax, dedveyt tonajı (DWT) 80,000 ila 120,000 arasında değişen orta boy ham petrol tankeridir. Aframax Tankeri; adını Ortalama Navlun Ücreti Değerlendirmesi anlamına gelen AFRA kısaltmasından alır. AFRA sistemi 1954 yılında sözleşme şartlarına standart getirebilmek amacıyla Shell Oil tarafından kurulmuştur.

Ultra Büyük Ham Taşıyıcı (ULCC) ve Çok Büyük Ham Taşıyıcı (VLCC) gemilerinden kısmen daha küçük olan tanker 70,000 ila 100,000 metrik ton arası değişen yük taşıma kapasitesine sahiptir. Aframax gemilerinin ortalama yük taşıma kapasitesi yaklaşık 750,000 varildir.

Elverişli ebatları nedeniyle Aframax tankerler dünyadaki çoğu limanda hizmet verebilmektedir. Bu gemiler, çok büyük ham petrol gemilerini veya çok büyük ham petrol gemilerini barındıramayacak büyüklükte limanlara veya kıyıdan uzak petrol terminallerine sahip olmayan bölgelere hizmet verebilmektedir. Aframax tankerler kısa ve orta mesafe ham petrol taşımacılığı için idealdirler.

Aframax tankerler, VLCC ve ULCC sınıf tankerleri barındıramayacak büyüklükte liman ve kanallara sahip olmayan OPEC üyesi olmayan ülkeler gibi düşük ham petrol üretiminin yapıldığı alanlarda yoğun olarak kullanılırlar. Bu gemilerin ana operasyon alanı Karayipler üzerinden Güney Amerika’dan ABD Körfez bölgesine petrol yükü ihracatları, Akdeniz üzerinden Güney Avrupa’ya Kuzey Afrika ihracatları, Karadeniz ve Kuzey Denizi üzerinden eski Sovyetler Birliği Cumhuriyetlerinden Kuzey Avrupa’ya ihracatlar ve Güneydoğu Asya’dan Uzakdoğu’ya ihracatlardır. Aframax gemiler ağırlıklı olarak ham petrol taşınmasında kullanıldıklarından bu gemilere ‘kirli tanker’ adı da verilmektedir.

Eski nesil tankerlerin aksine günümüzde tankerler kaza anında petrolün sızmasını önlemek amacıyla çift gövdeye sahiptir.

Petrol Tankeri Büyüklük Kategorileri
AFRA SkalasıEsnek Piyasa Skalası
SınıfDWT
Büyüklük
SınıfDWT
Büyüklük
Genel Amaçlı Tanker 10.000
24.999
Product Tanker 10.000
60.000
MR Tanker
Orta Sınıf Tanker
25.000
44.999
Panamax 60.000
80.000
LR1 Tanker
Büyük Sınıf 1
45.000
79.999
Aframax   80.000
120.000
LR2 Tanker
Büyük Sınıf 2
  80.000
159.999
Suezmax 120.000
200.000
VLCC
Çok Büyük Ham Petrol Taşıyıcı
160.000
319.999
VLCC 200.000
320.000
ULCC
Ultra Büyük Ham Petrol Taşıyıcı
320.000
549.999
ULCC 320.000
550.000
Ürün Tankerleri

Bu tür gemiler rafineri ve petrokimyasal endüstrisinin rafine ürünlerini taşır. Bu tür gemiler farklı ürünleri aynı anda taşıyabilmektedir. Ham petrol gemilerine kıyasla daha fazla sayıda tank/ambara sahiptirler.Her bir tankın/ambarın kendi boru tesisatı sistemi ve kendi yük pompası bulunmaktadır. Yük tankları, ham petrol gemilerinde olduğu gibi safra tanklarıyla çevrelenmiştir. Bu tür gemilere yönelik muhtemel yüklere benzin, gazyağı, motorin, yağlama yağı ve benzerleri dâhildir.

Kimyasal Tankerleri

Bu tür gemilere yönelik muhtemel yüklere asitler, alkalin, alkol, monomerler, klorlu alkenler ve diğer kimyasal maddeler dâhildir.

Bu tür geminin güvenlik sınıfı ürün tankerine kıyasla daha yüksektir. Yük tankları safra tanklarından dış kabuk/çift taban ile ayrılır. Yük tankları, yük tankı, makine dairesi ile gemi dip tankı arasında batardo adı verilen ve sızıntı halinde sonuçların azaltılmasını sağlamaya yönelik güvenli bir bölme oluşturmaya yarayan boş dar bir alan bulunmaktadır. İki yük bztankının birbiriyle uyumsuz farklı ürünlerle doldurulduğunda da batardo gereklidir. Batardoda genellikle bir iskandil borusu, bir sintine bağlantısı ve açık hava ile bir bağlantı bulunmaktadır.

Kimyasal tankerleri, kirliliğe karşı sağladıkları korumaya bağlı olarak sınıflara ayrılır: Örneğin en toksik yükler için I, daha az tehlikeli yükler içinse II ve III.

Yükler toksisite sınıflarına ayrılabilirler: A, B, C ve D; A sınıfı en toksik, D sınıfı ise en az toksiktir; toksisite derecesi ve hangi gemilerin bu tür maddeleri taşımaya izinli oldukları IMO tarafından açık bir şekilde tanımlanmıştır.

LNG/LPG Gemileri

Bu gemiler gaz taşıyan gemilerdir. Gaz haldeki yük basınçlandırılır veya taşınabilecek miktarı artırmak amacıyla sıvı hale gelmesini sağlayacak şekilde düşük sıcaklıklarda getirilirler; bu gemi türü gazı sıvılaştırmak için kullanılan yönteme bağlı olarak 3 kategoriye ayrılır:

1.Basınçlandırılmış gemilerde yük atmosferik basıncın altındaki bir basınçta taşınır; tamamen basınçlandırılmış gemiler ağırlıklı olarak Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) için kullanılır; yük, sıvılaştırılması amacıyla ortam sıcaklığında fakat basınçlandırılmış olarak silindirik tanklarda taşınır;

2.Tamamen yalıtımlı / tamamen frigorifik gemilerde yük düşük sıcaklıkta atmosferik basınç altında taşınır; bir tür tamamen frigorifik gemi türü Sıvılaştırılmış Doğalgaz (LNG) gemisidir;

3.Yarı-basınçlandırılmış/yarı-frigorifik gemilerde yük basınç altında düşük sıcaklıkta taşınır; bu tür gemi tamamen basınçlandırılmış ve tamamen frigorifik arasında hibrit bir gemidir ve düşük sıcaklıklara dayanabilen materyallerin (sıfıraltı çelikleri) kullanılabilir hale geldiğinde tasarlanmıştır; bu gemi türüne etilen gemisi örnektir.